Malam itu, setelah Mang Ujang pergi, Ipah masih duduk di teras warung. Amplop besar di tangannya terasa berat. Kayak isinya bukan cuma kertas, tapi beban sejarah yang udah 50 tahun mengendap.
"Neng, geura muka!" desak Ijah yang nggak sabaran.
Ipah menghela napas. "Abdi sieun, Ijah."
"Sieun naon?"
Ipah nunjuk ke amplop. "Abdi sieun upami di jero aya nami anu teu disangka-sangka."
Atep duduk di sampingnya. "Kita hadapi bareng, Ipah."
Ipah menatap Atep. Matanya teduh. Lalu dia mengangguk.
"Baik."
Dia membuka amplop. Isinya puluhan lembar kertas. Surat-surat, foto-foto, daftar nama, dan transkrip percakapan.
Ipah baca satu per satu. Atep dan Ijah ikut membaca di sampingnya.
"Astagfirullah..." bisik Ijah.
Di daftar nama, ada nama-nama yang familiar. Nama kepala desa. Nama camat. Nama bupati. Tapi yang bikin Ipah kaget-ada nama yang nggak pernah dia duga.
"H. Ujang."
Suami Ipah. Almmarhum Ujang. Laki-laki yang meninggal misterius setahun setelah pernikahan mereka.
Ipah jatuh duduk. "Ujang?!"
Atep juga terkejut. "Suamimu?"
Ipah nggak bisa ngomong. Matanya nggak lepas dari nama itu. Nama yang dia kira orang biasa. Nama yang dia nikahi dengan cinta. Ternyata... bagian dari organisasi itu.
"Kang Atep..." suara Ipah bergetar. "Abdi... abdi teu ngartos..."
Atep memegang bahunya. "Kamu nggak tahu sebelumnya?"
Ipah geleng. "Abdi teu terang! Ujang... Ujang tiasa jalmi biasa. Abdi teu terang anjeunna terlibat!"
Ijah juga bingung. "Neng... tapi almarhum Ujang teu pernah nunjukin tanda-tanda aneh?"
Ipah mengingat-ingat. "Anjeunna sering kaluar malem. Anjeunna sering nampi telepon anu teu biasa. Tapi abdi... abdi teu mikir naon-naon."
Atep menghela napas. "Mungkin dia dipaksa. Atau mungkin..." dia berhenti. "...mungkin dia juga korban."
Ipah nengok. "Korban?"
Atep lanjut. "Organisasi ini nggak cuma punya pelaku. Mereka juga punya korban. Orang-orang yang dipaksa. Dianiaya. Atau..." dia nunjuk ke nama Ujang. "...dibunuh."
Ipah kaget. "Dibunuh?!"
Atep ngangguk. "Kamu bilang Ujang meninggal karena sakit misterius, kan?"
Ipah mengangguk. "Dokter nyarios... jantung. Tapi abdi teu percaya. Anjeunna cageur."
Atep memegang amplop itu. "Mungkin dia nggak sakit. Mungkin dia... dibunuh."
Ipah menangis. "Ujang... Ujang dibunuh?!"
Ijah langsung memeluknya. "Tenang, Neng. Tenang."
Tapi Ipah nggak bisa tenang. Bayangan suaminya kembali. Wajahnya yang ramah. Tangannya yang hangat. Dan sekarang... semua itu mungkin palsu.
"Kang Atep..." Ipah bicara pelan. "Abdi hoyong terang sadayana."
Atep mengangguk. "Kita cari tahu."
.
PAGI HARINYA.
Ipah pergi ke rumah mertuanya-orang tua Ujang. Sudah lama nggak dikunjungi. Sejak Ujang meninggal, hubungan mereka renggang.
Rumah itu kecil, di pinggir desa. Seorang perempuan tua duduk di teras. Matanya sayu.
"Assalamu'alaikum, Bi," sapa Ipah.
Perempuan tua itu-Mak Somad, ibu Ujang-menatap Ipah. "Ipah? Neng... Neng datang?"
Ipah duduk di sampingnya. "Abdi hoyong naros, Bi."
"Naros naon?"
Ipah menghela napas. "Ujang... Ujang terlibat dina organisasi, sanés?"
Mak Somad langsung pucet. "Saha... saha anu nyarios?"
Ipah nunjuk ke amplop yang dia bawa. "Abdi gaduh bukti, Bi."
Mak Somad diem. Air matanya mengalir.
"Anakku... anakku terpaksa, Nak. Anjeunna dipaksa ku bapana."
Ipah kaget. "Bapak Ujang?!"
Mak Somad ngangguk. "Bapakna... anggota organisasi. Anjeunna maksa Ujang milu. Upami henteu, anjeunna bakal..."
"Bakal naon?"
Mak Somad nangis. "Anjeunna bakal maéhan urang. Kuring sareng Ujang."
Ipah jatuh duduk. "Jadi... Ujang..."
"Ujang ngalakukeun éta kanggo ngajagi urang," kata Mak Somad. "Tapi ahirna... anjeunna tetep dipaéhan. Kusabab anjeunna hoyong kaluar."
Ipah nangis. "Ujang... Ujang ngalakukeun ieu kanggo abdi?"
Mak Somad memeluk Ipah. "Anjeunna nyaah ka Neng, Nak. Anjeunna hoyong ngajagi Neng."
Ipah nangis di pangkuan Mak Somad. "Abdi... abdi henteu terang..."
"Anjeunna henteu hoyong Neng terang," kata Mak Somad. "Anjeunna hoyong Neng bahagia."
.
SETELAH DARI RUMAH MAK SOMAD.
Ipah masih menangis. Atep dan Ijah menunggu di mobil.
"Neng..." Ijah memeluknya. "Neng nggak sendirian."
Ipah mengangguk. "Abdi terang."
Atep memegang tangannya. "Kita akan bongkar organisasi ini. Buat Ujang. Buat korban-korban lain."
Ipah menatap Atep. "Kang Atep... naha Kang masih di dieu? Kang tos tiasa balik ka kota."
Atep tersenyum. "Aku udah bilang. Aku nggak akan pergi."
Ipah menangis lagi. Tapi kali ini, tangis bahagia.
.
SIANG HARINYA, DI WARUNG.
Mereka bertiga duduk di meja depan. Amplop itu terbuka di meja. Kertas-kertas berserakan.
"Organisasi Bayangan..." gumam Atep. "Mereka udah ada 50 tahun. Mereka punya anggota di mana-mana. Di polisi, di pengadilan, di pemerintahan."
Ipah memandang daftar nama. "Terus kumaha urang ngalawan?"
Atep mikir. "Kita butuh saksi. Saksi yang berani bicara."
Ijah angkat tangan. "Aku kenal seseorang! Tukang bersih-bersih di kantor bupati! Dia sering denger percakapan orang!"
Ipah kaget. "Tukang bersih-bersih?"
"Iya!" kata Ijah. "Namanya Mang Asep. Dia udah kerja di sana 30 tahun. Dia tahu banyak!"
Atep langsung semangat. "Kita temui dia."
.
DI RUMAH MANG ASEP.
Mang Asep adalah laki-laki tua, ramah, suka senyum. Tapi matanya tajam-kayak dia udah liat banyak hal.
"Assalamu'alaikum," sapa Ipah.
"Waalaikumsalam," balas Mang Asep. "Aya naon, Neng?"
Ipah ceritakan semuanya. Tentang longsor, organisasi, dan suaminya.
Mang Asep diem. Matanya berkaca-kaca.
"Neng... kuring terang sadayana," kata Mang Asep. "Kuring geus nyaksian sareng nguping salami 30 taun."
Ipah kaget. "Mang terang?!"
Mang Asep ngangguk. "Kuring nguping percakapan antara bupati sareng kepala desa. Nguping aranjeunna ngarencanakeun panutupan. Nguping aranjeunna nyebar uang."
"Terus naha Mang diem?" tanya Atep.
Mang Asep nangis. "Kusabab kuring sieun, Kang. Aranjeunna gaduh kakuatan. Aranjeunna tiasa maéhan kuring."
Ipah memegang tangan Mang Asep. "Mang... abdi peryogi bantosan Mang. Abdi peryogi saksi."
Mang Asep diem. Lalu dia mengangguk.
"Kuring bakal nyarios, Neng. Kuring bakal nyarios sadayana."
Ipah menangis. "Hatur nuhun, Mang."
.
MALAM HARINYA, DI WARUNG.
Mereka berkumpul. Ipah, Atep, Ijah, Ning Siti, Mak Somad, dan Mang Asep. Semua saksi yang siap bicara.
Ipah memandang mereka semua. Hatinya hangat.
"Abdi..." Ipah bicara pelan. "Abdi henteu terang kumaha carana ngahaturkeun nuhun."
Ning Siti tersenyum. "Kami ngalakukeun ieu kanggo kabeneran, Nak."
Mak Somad mengangguk. "Kanggo Ujang."
Mang Asep juga setuju. "Kanggo sadaya korban."
Atep memegang tangan Ipah. "Kita akan menang, Ipah."
Ipah tersenyum. "Abdi percaya."
.
PAGI HARINYA.
Mereka pergi ke kantor polisi. Kali ini, bukan sendirian. Mereka bawa semua bukti, semua saksi.
Kapolisi-seorang laki-laki paruh baya-mendengarkan dengan saksama.
"Ini... ini luar biasa," katanya. "Saya akan segera tindak lanjuti."
Ipah kaget. "Kang Kapolisi serius?"
Kapolisi mengangguk. "Saya juga korban, Neng. Saya kehilangan kakek dalam longsor itu."
Ipah terkejut. "Kakek Kapolisi?"
Kapolisi nangis. "Kakek saya adalah salah satu korban. Saya mencari kebenaran selama 30 tahun. Dan sekarang..." dia memandang bukti-bukti itu. "...sekarang saya temukan."
Ipah menangis. "Alhamdulillah..."
Atep memeluknya. "Kita berhasil, Ipah."
.
BERSAMBUNG KE BAB 11: "Pengadilan Terakhir"
.
PERTANYAAN UNTUK PEMBACA:
"Kapolisi ternyata juga korban longsor 50 tahun lalu. Dia berjanji akan membawa semua bukti ke pengadilan. Tapi Organisasi Bayangan masih punya banyak anggota di pemerintahan. Akankah Ipah dan Atep berhasil membongkar semuanya, atau ada hambatan yang lebih besar?
Tulis jawaban kalian di kolom komentar!"