Sejak pernikahan Ipah dan Atep, warung kopi berubah. Nggak cuma fisiknya yang makin bagus, tapi juga suasananya. Ada tawa, ada canda, ada kebahagiaan yang nyata.
Ipah nyeduh kopi dengan senyum. Atep bantuin di meja. Ijah sibuk di dapur. Ning Siti duduk di kursi goyang, sesekali ngasih nasihat. Warung kopi jadi kayak rumah besar yang penuh cinta.
Tapi di balik kebahagiaan itu, Ipah masih kepikiran sama amplop terakhir yang dikasih Mang Ujang. Amplop itu berisi halaman-halaman yang disobek dari buku catatan Uwa Asép. Dan di halaman terakhir, ada nama yang bikin Ipah penasaran.
"Neng Ipah! Geura nyeduh! Aya pelanggan!" teriak Ijah dari dapur.
Ipah kaget. "Eh, abdi siapkeun!"
Dia buru-buru nyeduh kopi. Tapi pikirannya masih ke amplop itu.
.
SIANG HARINYA.
Warung mulai sepi. Pelanggan udah pada pulang. Ijah lagi nyuci piring. Ning Siti tidur siang di kamar.
Ipah duduk di meja depan, buka amplop itu lagi. Halaman terakhir masih belum dia baca tuntas.
"Tanggal 5 Mei 1975. Hari ini aku menemukan satu fakta lagi. Ada seorang perempuan yang sangat mirip denganku. Namanya..."
Ipah terus membaca. Matanya makin besar.
"...namanya Aisyah. Tapi bukan Aisyah yang kukenal. Aisyah ini adalah kakak dari ibuku. Dia hilang 60 tahun lalu. Tidak ada yang tahu kemana. Tapi aku yakin—dia masih hidup. Dan dia..."
Tulisannya terputus. Kayak ada yang mengganggu.
Ipah memegang d**a. "Aisyah... kakak Nenek?"
Atep yang kebetulan lewat, langsung nyamperin. "Ada apa, Ipah?"
Ipah nunjuk ke halaman itu. "Kang... ieu... ieu nami anu teu disangka-sangka."
Atep membaca. Matanya juga membesar.
"Aisyah? Kakak Uwa Asép?"
Ipah ngangguk. "Nenek nyarios anjeunna leungit 60 taun ka pengker. Tapi Nenek yakin anjeunna masih hirup."
Atep mikir sebentar. "Kalau dia masih hidup, usianya pasti sudah tua. Mungkin 80 tahun atau lebih."
"Tapi kang," kata Ipah. "Nenek nyarios anjeunna mirip pisan sareng abdi."
Atep mengangguk. "Mungkin ada hubungan darah. Mungkin dia masih keluarga."
Ipah diem. Pikirannya kemana-mana.
"Kang... abdi hoyong milarian anjeunna."
Atep kaget. "Mencari? Tapi sudah 60 tahun!"
"Abdi hoyong," kata Ipah tegas. "Abdi hoyong terang saha anjeunna. Abdi hoyong terang naha anjeunna nyumput."
Atep memegang tangannya. "Baik. Kita cari bersama."
.
MALAM HARINYA, DI WARUNG.
Mereka bertiga duduk di meja depan. Ipah, Atep, dan Ijah. Ning Siti juga ikut.
"Nek..." Ipah buka suara. "Nek terang ngeunaan Aisyah?"
Ning Siti menghela napas. "Aisyah... kakak Uwa Asép. Abdi pernah ngadangu nami anjeunna. Tapi abdi henteu kantos tepung."
"Terus saha anjeunna?" tanya Ipah.
Ning Siti geleng. "Abdi henteu terang. Tapi Uwa Asép pernah nyarios... Aisyah kawin sareng lalaki ti kota. Terus anjeunna ngiles."
Ijah yang dari tadi diem, tiba-tiba buka suara. "Eh, Neng. Aku inget sesuatu. Dulu ada tetangga tua namanya Mak Rahmah. Dia sering cerita tentang perempuan mirip Neng Ipah."
Ipah kaget. "Mak Rahmah? Saha?"
Ijah lanjut. "Mak Rahmah tinggal di ujung desa. Usianya sudah tua. Tapi pikirannya masih jernih."
Atep langsung berdiri. "Besok kita temui Mak Rahmah."
.
PAGI HARINYA, DI RUMAH MAK RAHMAH.
Rumah itu kecil. Tapi bersih. Di teras, duduk seorang perempuan tua. Rambutnya putih, kulitnya keriput, tapi matanya masih tajam.
"Assalamu'alaikum," sapa Ipah.
"Waalaikumsalam," balas Mak Rahmah. "Aya naon, Neng?"
Ipah duduk di sampingnya. "Abdi hoyong naros ngeunaan Aisyah."
Mak Rahmah langsung tegang. "Aisyah?"
Ipah ngangguk. "Nenek abdi nyarios... Aisyah leungit 60 taun ka pengker."
Mak Rahmah menghela napas. "Aisyah... kuring terang anjeunna."
Ipah kaget. "Mak terang?!"
Mak Rahmah ngangguk. "Kuring babaturanana. Anjeunna tetangga kuring. Anjeunna jalmi anu bageur. Tapi anjeunna ngiles."
"Kumaha carana?" tanya Atep.
Mak Rahmah nginget-nginget. "Waktu éta, anjeunna kawin sareng lalaki ti kota. Lalaki anu beunghar. Tapi abdi henteu terang nami anjeunna."
"Terus?" tanya Ipah.
Mak Rahmah lanjut. "Anjeunna pindah ka kota. Terus... abdi henteu kantos nguping deui. Tapi abdi nguping... anjeunna ngagaduhan anak. Anak awéwé."
Ipah kaget. "Anak awéwé?"
Mak Rahmah ngangguk. "Nami anakna... Ipah."
Ipah jatuh duduk. "Abdi?!"
Mak Rahmah kaget. "Neng... Neng Ipah?"
Ipah nangis. "Abdi... abdi anakna Aisyah?"
Mak Rahmah mengangguk. "Anjeunna nyarios ka abdi sateuacan angkat. 'Aku bakal ngagaduhan anak. Nami anjeunna Ipah. Jaga anjeunna, Rahmah.'"
Ipah nangis. "Jadi... Aisyah teh ibu abdi?"
Mak Rahmah memeluknya. "Anjeunna ibu anjeun, Nak."
.
SETELAH DARI RUMAH MAK RAHMAH.
Ipah masih menangis. Atep dan Ijah menunggu di mobil.
"Neng..." Ijah memeluknya. "Neng nggak sendirian."
Ipah mengangguk. "Abdi terang."
Atep memegang tangannya. "Kamu mau cari ibu kamu?"
Ipah menatap Atep. "Abdi hoyong. Tapi abdi henteu terang dimana."
Atep tersenyum. "Kita cari bersama."
.
MALAM HARINYA, DI WARUNG.
Mereka berkumpul. Ipah, Atep, Ijah, Ning Siti, dan Mak Rahmah yang diajak ikut.
"Jadi..." Ning Siti buka suara. "Aisyah teh ibu Ipah?"
Mak Rahmah ngangguk. "Leres. Anjeunna ibu Ipah. Tapi anjeunna ngiles."
"Kumaha carana?" tanya Atep.
Mak Rahmah nginget-nginget. "Anjeunna ngiles pas Ipah lahir. Anjeunna nitipkeun Ipah ka Uwa Asép. Terus anjeunna angkat."
Ipah nangis. "Ibu... ibu ninggalkeun abdi?"
Mak Rahmah memeluknya. "Anjeunna henteu ninggalkeun Neng. Anjeunna ngajagi Neng. Anjeunna hoyong Neng salamet."
Ipah terisak. "Tapi naha?"
Mak Rahmah menghela napas. "Kusabab anjeunna diancam. Aya jalmi anu hoyong maéhan anjeunna."
Atep kaget. "Saha?"
Mak Rahmah geleng. "Abdi henteu terang. Tapi anjeunna nyarios... 'Jalmi éta tina Organisasi Bayangan.'"
Ipah jatuh duduk. "Organisasi Bayangan deui?!"
Atep memegang bahunya. "Tenang, Ipah. Kita sudah bongkar organisasi itu. Mereka sudah kalah."
Tapi Ipah geleng. "Abdi henteu tiasa tenang. Ibu abdi masih di luar sana. Abdi hoyong milarian anjeunna."
Atep mengangguk. "Baik. Kita cari."
.
PAGI HARINYA, MEREKA MULAI MENYELIDIKI.
Ipah, Atep, dan Ijah pergi ke kota. Ke kantor catatan sipil. Mencari data tentang Aisyah.
"Maaf, Neng," kata petugas. "Data tahun 1960-an udah nggak ada. Terkena banjir."
Ipah kecewa. "Terus kumaha?"
Atep memegang tangannya. "Kita cari cara lain."
Mereka pergi ke kantor pos. Ke gereja tua. Ke rumah sakit. Tapi semua jalan buntu.
Di tengah keputusasaan, Ijah inget sesuatu.
"Eh, Neng. Aku inget. Mak Rahmah pernah bilang, Aisyah sering ke pasar lama. Dia punya teman di sana."
Ipah langsung semangat. "Teman saha?"
Ijah geleng. "Nggak tahu. Tapi kita bisa coba."
.
DI PASAR LAMA.
Pasar lama itu ramai. Pedagang sayur, buah, ikan, dan bumbu. Ipah, Atep, dan Ijah berjalan di antara kerumunan.
"Eh, Neng!" Ijah nunjuk ke seorang perempuan tua di lapak sayur. "Itu Mak Sumi! Dia udah jualan di sini 50 tahun!"
Mereka mendekati Mak Sumi.
"Assalamu'alaikum, Mak!" sapa Ijah.
"Waalaikumsalam," balas Mak Sumi. "Aya naon, Neng?"
Ipah ceritakan tentang Aisyah. Mak Sumi langsung tegang.
"Aisyah?" bisiknya. "Kuring terang anjeunna."
Ipah kaget. "Mak terang?!"
Mak Sumi mengangguk. "Anjeunna sering mesen sayur ka kuring. Anjeunna jalmi anu bageur. Tapi anjeunna ngiles."
"Kemana?"
Mak Sumi nginget-nginget. "Anjeunna nyarios hoyong ka kampung halaman. Ka tempat anjeunna dilahirkeun."
"Kampung halaman?"
Mak Sumi ngangguk. "Di Kampung Cibodas. Di kaki gunung."
Ipah terkejut. "Cibodas? Abdi..."
Atep memegang tangannya. "Kita ke Cibodas."
.
PERJALANAN KE CIBODAS.
Jalanan menuju Cibodas terjal. Berliku. Tapi pemandangannya indah. Hijau. Sejuk.
Ipah diam selama perjalanan. Pikirannya kemana-mana.
"Kang Atep..." bisiknya. "Abdi sieun."
"Sieun naon?"
Ipah nunduk. "Abdi sieun upami ibu abdi..."
Atep memegang tangannya. "Apapun yang terjadi, kita hadapi bersama."
Mobil berhenti di kaki gunung. Mereka berjalan kaki menyusuri jalan setapak.
Di ujung jalan, ada sebuah rumah kecil. Tua. Tapi masih terawat.
Ipah mendekati rumah itu. Dadanya berdegup kencang.
Pintu terbuka.
Seorang perempuan tua berdiri di ambang pintu. Wajahnya keriput. Rambutnya putih. Tapi matanya... matanya sama persis kayak Ipah.
"Ipah...?" suara perempuan itu bergetar.
Ipah nangis. "Ibu...?"
Perempuan tua itu mengangguk. "Aku... Aisyah. Ibumu."
Ipah berlari memeluk ibunya. Tangisnya pecah.
"Ibu... Ibu masih hirup..."
Aisyah memeluknya erat. "Maafkan Ibu, Nak. Ibu pergi... Ibu menyembunyikan diri. Ibu takut."
Ipah terisak. "Tapi naha, Bu? Naha Ibu ninggalkeun abdi?"
Aisyah nangis. "Karena Ibu mencintaimu, Nak. Ibu takut mereka akan menyakitimu."
Ipah memandang ibunya. "Saha 'mereka', Bu?"
Aisyah menghela napas. "Organisasi Bayangan. Mereka mengancamku. Mereka bilang, jika aku tidak pergi, mereka akan membunuhmu."
Ipah menggigit bibir. "Tapi Ibu... organisasi itu sudah hancur. Kami sudah membongkar mereka."
Aisyah terkejut. "Benarkah?"
Ipah mengangguk. "Abdi sareng Kang Atep... kami ngalawan aranjeunna. Kami menang."
Aisyah menangis. "Alhamdulillah... alhamdulillah..."
Atep yang dari tadi diam, akhirnya maju. "Bu... saya Atep. Suami Ipah."
Aisyah memandang Atep. "Kau... kau baik padanya?"
Atep tersenyum. "Saya mencintainya, Bu."
Aisyah memeluk Atep. "Terima kasih, Nak. Terima kasih sudah menjaga putriku."
.
MALAM HARINYA, DI WARUNG.
Mereka kembali ke warung dengan Aisyah. Ning Siti, Mak Somad, dan Mak Rahmah sudah menunggu.
"Alhamdulillah..." Ning Siti menangis. "Aisyah... kau kembali."
Aisyah memeluk Ning Siti. "Kak... maafkan aku. Aku pergi tanpa pamit."
Ning Siti mengelus rambutnya. "Tidak apa, Nak. Yang penting kau kembali."
Ipah memandang keluarganya. Semua berkumpul. Semua bahagia.
"Ipah..." Atep memanggil.
"Ya, Kang?"
Atep tersenyum. "Kita berhasil. Semua."
Ipah menangis. "Abdi... abdi bagja."
Atep memeluknya. "Aku juga. Sangat bahagia."
.
BERSAMBUNG KE BAB 14: "Gelang Putih Dan Rahasia Terakhir"
.
PERTANYAAN UNTUK PEMBACA:
"Ipah akhirnya menemukan ibunya, Aisyah, yang bersembunyi selama 30 tahun. Tapi di dalam amplop terakhir Uwa Asép, ada satu kalimat yang belum terbaca: 'Aisyah memiliki gelang yang sama, tapi warnanya putih.' Menurut kalian, apa makna gelang putih itu? Dan bagaimana pengaruhnya terhadap kehidupan Ipah dan keluarganya ke depan?
Tulis jawaban kalian di kolom komentar!"